Hotline: 0938 758 906
Email: nhaccuhungphat@gmail.com

Giới thiệu đôi nét về sáo trúc việt nam

17-11-2016
Giới thiệu đôi nét về sáo trúc việt nam

Sáo Trúc

I. Lịch sử sáo trúc.

 

Sáo trúc ngày nay có nguồn gốc từ cây sáo có lịch sử từ 7000 năm về trước. Loại sáo trúc ban đầu được làm từ một ống lau sậy ruột rỗng, khi có gió hoặc luồng hơi đi vào sẽ tạo độ rung, phát ra âm thanh. Nhờ vào sự cải tiến sáng tạo của các nghệ nhân mà từ một ống lau sậy đơn giản đã trở thành một cây sáo trúc có thể hòa tấu, độc tấu, và trở thành một môn nghệ thuật như ngày nay.Sáo trúc là nhạc cụ thổi hơi, chi hơi vòm của dân tộc Việt có từ thời kỳ cổ đại, rất được phổ biến trong đời sống hàng ngày tại các vùng nông thôn Việt Nam, cũng như rất nhiều nước trên thế giới đã sử dụng sáo trúc với nhiều hình dáng và cấu tạo có thể khác nhau. Ở nước ta hiện nay, sáo ngang rất thông dụng và trở thành một bộ môn nghệ thuật được giảng dạy tại học viện âm nhạc Việt Nam. Sáo trúc cũng có rất nhiều loại, lúc đầu có 6 lỗ bấm cách đều nhau, mang tính thủ công, nhưng về sau không sử dụng nữa. Sáo trúcngày nay ngày nay có hệ thống các lỗ bấm theo nguyên tắc thất cung (Do Re Mi Fa Sol La Si) , tên gọi của sáo trúc vì thế mà cũng khác nhau tùy thuộc và âm trầm nhất mà cây sáo đó phát ra.

Khoảng cuối thập kỷ 70, Các nghệ sĩ Ngô Nam và Đinh Thìn và đã cải tiến cây sáo trúc 6 lỗ thành sáo có 10 lỗ để mở rộng âm vực, để các nghệ sỹ có thể chơi những tác phẩm tương đối dễ dàng hơn như “Tiếng sáo bản Mèo” của Ngọc Phan , “Tiếng gọi mùa xuân” của Đinh Thìn, “Tình quê” của Hoàng Đạm

 

II. Cấu tạo của sáo trúc

Sáo trúc được làm bằng một đoạn ống trúc, hoặc nứa có chiều dài 40 – 55cm, đường kính 1,5 – 2cm. Ở phần đầu ống có một lỗ hình bầu dục gọi là lỗ thổi. Từ lỗ thổi đến đầu cây sáo có chặn một nút chặn ngày gần lỗ thổi, được làm từ gỗ mềm hoặc xốp để điều chỉnh cao độ của sáo. Ngoài lỗ thổi có khoét thêm 6 lỗ bấm, lỗ bấm thứ nhất cách lỗ thổi khoảng 12cm, các lỗ bấm còn lại cách nha tùy theo tone sáo. Mở dần các ngón ở 6 lỗ bấm ta sẽ có các âm Do1, Rê1, Mi1, Fa1, Sol1, La1, Si1, Do2. Phía sau cuối của ống sáo có một gọi là lỗ định âm, chỉ dùng để định âm, không dùng để bấm khi thổi. Bên cạnh đó còn có những lỗ để buộc dây treo hay dây trang trí cuối cùng.

sao truc 2

Hình ảnh cây sáo trúc

 

III. Phân loại sáo trúc

  • Dựa theo cấu tạo và cách thổi, sáo trúc chia ra làm 2 loại:

sáo ngang hoặc sáo dọc. Mỗi loại lại có những loại nhỏ khác nhau nữa. sáo ngang được ưa chuộng hơn cả bởi dễ thổi và thổi được nhiều bài hơn. Mỗi loại Sáo có mỗi tone riêng nên người chơi thường chọn Sáo làm sao cho phù hợp với beat nhạc. Còn có các loại sáo trúc có thêm một số lỗ bấm phụ trên thân sáo, giúp việc diễn tấu các nốt thăng/giáng dễ dàng. Đó gọi là sáo 10 lỗ đã giới thiệu ở trên.

Sáo Trúc Ngang (hay còn gọi là Sáo ngang)

 Sáo ngang có thể làm bằng nhiều vật liệu, Về cấu tạo cơ bản, sáo trúc ngang có cấu tạo như đã nêu ở trên. Có một số loại sáo không có lỗ định âm cơ bản, thay vào đó người ta căn  cứ và đầu lỗ của ống sáo trúc và gọi đó là lỗ âm cơ bản, tuỳ vào từng loại sáo trúc, lỗ âm này có thể có hoặc không, tùy thuộc vào cây sáo.

Sáo Trúc Dọc (hay còn gọi là Sáo Dọc, Tiêu )

Sáo trúc dọc (sáo dọc )  gần như hoàn toàn làm bằng trúc, chứ không đa dạng như sáo ngang. có đầu thổi được thiết kế ở phần đầu ống sáo trúc thay cho lỗ thổi trên phần thân của sáo như sáo trúc ngang, vị trí, khoảng cách, kích thước các lỗ bấm và thế bấm đều giống như sáo trúc ngang. Cách thổi sáo dọc thì khác so với sáo ngang ở chỗ sáo dọc phải thổi nơi đầu dọc của sáo. Điều này khiến cho việc sủ dụng sáo dọc khó hơn khá nhiều, vì tốn hơi hơn so với sáo ngang.

  • Dựa vào cao độ của sáo người ta chia sáo trúc ra làm các loại chính là Đồ, Rê, Mi, Fa, Sol, La, Si) ngoài ra còn một số loại khác như Sib, Đô #, …

 

 

IV. Nguyên liệu làm sáo trúc

Sáo trúc chỉ là tên gọi một loại nhạc cụ chứ không nói lên chất liệu làm sáo , nói là trúc nhưng chưa chắc được làm từ trúc, thường thì sáo được làm từ trúc, nứa hoặc gỗ, ngoài ra còn có thể làm từ nhựa, kim loại (nhôm, inox), xương,... thâm chí bằng vàng. Mỗi một loại nguyên liệu riêng cho ra một âm sắc đặc trưng khác nhau. Nguyên vật liệu ảnh hưởng rất lớn đến màu âm của sáo. Sáo làm từ nhựa hoặc kim loại thường chế biến công nghiệp nên độ chuẩn xác của nốt cao, ít bị sai lệch. Sáo trúc, nứa hoặc gỗ thường chế tạo thủ công nên độ chuẩn xác đòi hỏi rất nhiều ở vật liệu và tay nghề của người chế tạo. Tuy nhiên, các loại sáo này lại cho ra âm sắc hay hơn.

Ngày nay, các nghệ nhân thường làm sáo với nguyên liệu chính là nứa, bởi dễ làm, cho ra màu âm hay, cũng như hình dáng đẹp. So với các nguyên liệu khác, nứa cho ra âm sắc hay hơn tất cả, sáo nứa càng thổi lâu âm càng hay, càng trong trẻo, chính vì thế sáo nứa được ưa chuộng hơn cả.

 

V. Các Tone của Sáo Trúc

Sáo được chế tạo với nhiều tông (tone) khác nhau. Các tông của sáo được liệt kê theo thứ tự như sau:

 

Tần âm cao Tần âm trung Tần âm trầm Tần âm siêu trầm  
Tên gọi Kí Hiệu Tên gọi Kí Hiệu Tên gọi Kí Hiệu Tên gọi Kí Hiệu  
Sol cao G5 B4 La trầm A4 Si trầm B3  
Pháp cao F5 Si giáng BB4 La giáng trầm Ab4   Si giáng trầm bb3  
Mi cao E5 La thăng A # 4 Sol thăng trầm G # 4 La thăng trầm A # 3  
 Tần âm cao sẽ ít phổ biến từ A (La) đến D (Rê) Rê cao D5 Sol trầm G4 La trầm A3  
Đô thăng cao C # 5 Fa thăng trầm F # 4   Sol trầm G3  
  Rê giáng cao DB5 Sol giáng trầm Gb4    (Khuyết CDEF)  
Đô trung C5 Fa trầm F4 Các âm tần siêu trầm từ Đô-Rê-Mi-Fa sẽ ít phổ biến Khi mua sáo trúc âm tần siêu trầm cần phải xác định tone trước khi chọn mua.  
Các tone sáo trúc Mi trầm E4  
  Cần chọn tone trước khi chọn mua sáo trúc   Mi giáng trầm Eb4  
Sáo trúc ở các tần âm trung là phổ biến nhất. Rê trầm D4  
Rê giáng trầm DB4  
Do thăng trầm C # 4  
Đô trầm C4  

Các tông cao hơn hoặc thấp hơn vẫn có thể chế tạo nhưng khá hiếm vì ít được sử dụng.

Thông thường Sáo trúc ngang có âm vực rộng 2 quãng tám.

 

VI. Tại sao lại gọi là Sáo Đô (C), Sáo Sol trầm (G) ?

Vì đó là nốt đầu tiên mà cây Sáo đó phát ra khi bạn bấm cả 6 lỗ…

Đối với Sáo Đô (C) nếu bấm kín 6 lỗ trên ống Sáo thì thổi được nốt tần số là nốt Đô.

Đối với Sáo Sol trầm(G) nếu bấm kín 6 lỗ trên ống Sáo thì khi thổi được nốt tần số là nốt Sol trầm.

Tương tự với những loại khác.

 

 

VII. Cách học thổi sáo trúc

Cách thổi sáo trúc :

Cách cầm sáo trúc  : Tay phải bấm ba lỗ dưới, Tay trái bấm ba lỗ trên, ngón út và hai ngón cái của hai tay bấm vào thân sáo sao cho linh hoạt để tạo thành điểm tựa vững chắc cho sáo.

Cách đặt môi : Sáo đặt nằm ngang, đặt lỗ thổi lên môi sáo cho lỗi nằm khoảng giữa môi dưới, cánh tay trái nâng cao về phía trước, cánh tay phải nâng ngang, hai khuỷu tay không khép vào nách.

Tư thế thổi sáo trúc

- Với tư thế đứng : Đứng thẳng, hai bàn chân cách nhau khoảng 15 – 20 cm, hai chân thẳng đều, mắt nhìn thẳng về phía trước

- Với tư thế ngồi : Lưng thẳng, hai chân không nên vắt chéo.

Một số Kỹ thuật thổi sáo trúc :

Sáo trúc có các kỹ thuật như lấy rung hơi, đánh lưỡi, láy, vuốt hơi, nhấn hơi… các kỹ thuật bấm như ngón láy ,ngón vuốt, ngón lướt, … Sáo trúc có khả năng diễn tấu nhanh và linh hoạt.

- Lấy hơi : Đây là kỹ thuật đầu tiên, rất quan trọng. Biết cách lấy hơi thì hơi khoẻ, thổi được dài, thổi sáo không mệt. Cách lấy hơi này được gọi là lấy hơi bụng.

- Láy rền: Láy rền là cách sử dụng ngón tay đập trên lỗ sáo nhiều lần và thật nhanh.

 

- Vuốt hơi : là thổi hơi làm cho âm thanh nào đó cao dần lên hay thấp dần xuống, đưa ngón tay lần lượt mở từ một nốt thấp lên cao hoặc từ cao xuống thấp sẽ tạo cho người nghe một âm thanh mềm mại, lả lướt.

- Láy : còn gọi là luyến hơi tức là thổi một hơi liền trong khi ngón tay bấm nhiều lỗ, có tác dụng làm cho nét nhạc mềm mại, nối liền nhau, không bị ngắt quãng. Láy tức là thổi phớt qua thật nhanh một âm phụ.

- Ðánh lưỡi : tức là dùng đầu lưỡi đóng mở để luồng hơi bị đứt đoạn khi ta dùng đầu lưỡi đánh thật nhẹ vào khe hở giữa hai môi (không nên dùng sức của toàn lưỡi).

+ Ðánh lưỡi đơn : nhờ đầu lưỡi chặn hơi gần lỗ thổi để tiếng Sáo dễ kêu tròn, khi đọc ta có những tiếng tương tự như chữ t, các bạn có thể đọc chứ t nhiều lần cho quen miệng ví dụ : đồ = tồ

+ Ðánh lưỡi kép : dùng đầu lưỡi và đuôi lưỡi. Ðầu lưỡi là chỗ đập vào răng khi nói tiếng "tô" hay "tê" Ðuôi lưỡi là chỗ chạm vào hàm trên khi ta nói "cô" hay "ka" Khi nói "tô cô" hay "tê ka" cần nói thật nhanh và ngắt ngay

 

- Rung : có nghĩa là thổi hơi từ trong cuống họng đưa ra từ mạnh đến nhẹ và từ nhẹ đến mạnh, liên tục để cho âm thanh nghe như gợn sóng và thoang thoảng.

Sáo là nhạc cũ đơn giản, dễ học, dễ thổi… đặc biệt sau khi bạn được hướng dẫn cách thổi, cầm Sáo lên mà bạn thổi được ngay các nốt thì bạn có khả năng học rất nhanh (có thể gọi là có năng khiếu ^^, tầm 1 tuần là thổi được đây là sự thật có kiểm nghiệm nhé !).

Điều quan trong nhất là kiên trì, bởi khi mới học thì rất khó khăn để thổi kêu được cây sáo, việc này có thể phải mất cả tuần để có thể thành thạo thổi được tất cả các nốt. Về học thổi sáo trúc , các bạn có thể serch trên youtobe “ Tự học thổi sáo “ để luyện tập.

 

 

VIII. Sáo trúc trong đời sống hàng ngày

Tiếng sáo khởi lên từ đâu không ai biết. Người nào thổi ta cũng không hay. Có thể là một chàng nông dân, dưới bóng mát gốc cây hay một chú mục đồng trên mình trâu đang thả điệu véo von theo từng mây lơ lửng.

Tiếng  sáo đã đi vào lòng con người, tạo vật, diễn tả thiên nhiên cũng như nói lên lòng mình qua nhạc cụ thô sơ. Tiếng sáo vang xa, càng xa càng trong vắt, càng mơ hồ. Người chơi đàn, rung nắn phím tơ bằng gân tay. Người thổi sáo không chỉ thổi bằng hơi, bằng mười ngón tay mà còn bằng chính tâm hồn minh, khiến cho bài sáo trở nên có hồn hơn bao giờ hết.

Tiếng sáo còn tồn tại với văn chương, sách sử, đó là tiếng sáo của Trương Lương trên núi Cối kê đã làm xiêu lòng tám nghìn quân hạng Võ, là tiếng sáo rợ Khương hoang đã hắt hiu, là tiếng trúc của Cao Việm Ly não nùng bên bờ Dịch Thủy, là khúc Lạc Mai Hoa trong thơ Lý bạch, tiếng sáo nổi lên đủ cho hoa mai buồn bã mà rụng xuống đầy sân…

Chơi sáo không mất nhiều tiền, cũng không cồng kềnh bất tiện. Bất cứ đâu, bên đồng, trong rừng, trên bãi biển, trong khách thính, chỉ cần nâng sáo lên là đủ hấp dẫn người nghe...

Trước đây sáo trúc chỉ tồn tại ở các vung nông thôn, làng quê yên bình và học theo cách truyền miệng, nhưng ngày này, các nghệ nhân đã đưa nó thanh một bộ môn nghệ thuật được giảng dạy tại các trường văn hóa nghệ thuật, tiếng sáo trúc không chỉ đi vào lòng người dân Việt Nam mà còn theo chân các nghệ sĩ biểu diễn ở các sân khấu quốc tế.

 

NHẠC CỤ GUITAR HƯNG PHÁT TẠI BÌNH DƯƠNG
ĐT: 0938.758.906 - ĐC: 173 CMT8 - P.Hiệp Thành - Tp. Thủ Dầu Một, Bình Dương.
NHẤN VÀO LINK XEM ĐÀN: http://guitarbinhduong.vn/ ( ngay vòng xoay ngã tư Chợ Cây Dừa Huỳnh Văn Cù với CMT8)

 


Hỗ trợ trực tuyến

Hotline0938 758 906
  Mr.Ngọc
0969 636 836

Quảng cáo

Thống kê truy cập

Hôm nay : 939
Hôm qua : 1143
Trong tuần : 4609
Trong tháng : 18356
Thổng lượt : 997057